Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı Bşk. Prof. Dr. Kamile MARAKOĞLU, tütün kullanımı ve sigara, tüm dünya ülkeleri için en önemli ve önlenebilir halk sağlığı sorunlarından birisi olduğunu belirterek, Dünya Sağlık Örgütüne göre dünyada her 13 saniyede bir kişi sigaradan hayatını kaybettiğini söyledi.
1,5 MİLYAR SİGARA BAĞIMLISI
Dünya’da tütün kullanımına bağlı hastalıklar nedeniyle yılda 6 milyon kişi öldüğünü belirten Marakoğlu, ‘’Bu sayının 2030 yılında 8 milyonu aşacağı tahmin edilmektedir. Ülkemizde bu sayı yılda 100 bin kişiyi aşmaktadır ve tüm ölümlerin %23’ü tütüne bağlı hastalıklar sebebiyle olmaktadır. Dünyada 15 yaş üzeri nüfusta 1.5 milyar kişi (her üç erişkinden biri) tütün bağımlısı olup bunların %80’i orta ve gelişmekte olan ülkelerdedir. Ülkemiz ise maalesef sigara tüketiminde Avrupa Ülkeleri arasında üçüncü sırada, dünya ülkeleri arasında ise başta Çin, Hindistan, Endonezya, Rusya, ABD, Japonya, Brezilya, Bangladeş, Almanya olmak üzere, Türkiye ilk on ülke arasında yer almaktadır.’’ dedi.
SİGARA İLE MÜCADELE
Türkiye’nin sigara ile mücadelede dünya üzerindeki başarılı ilk 4 ülkeden birisi olduğunu belirten Marakoğlu, şunları söyledi: ‘’Ülkemizde 2008 yılında yapılan Küresel Yetişkin Tütün Araştırması (KYTAR) göre 15 yaş ve üzerindeki yetişkinlerin %32,si; erkeklerin %48’i, kadınların %15’i, 2012 KYTAR sonucuna göre 15 yaş ve üzerindeki yetişkinlerin %27’si; erkeklerin %42’si kadınların %13’ü sigara kullanmaktadır. Ülkemizde sigara vergilerinin %80 oranında artması, kapalı alanlarda tütün ürünlerinin kullanım yasağı, tütün ürünlerinin reklam, sponsorluk ve promosyonununun yasaklan- ması, sigara paketleri üzerindeki resimli uyarıların %65’e çıkarılması sayesin- de son 4 yılda sigara içimi %13.4 oranında azalmıştır. Tütünle Mücadelede DSÖ’nün belirlediği kriterlere göre ülkemiz dünyada başarılı ilk 4 ülke arasın- da yer almaktadır.’’
SİGARANIN İÇİNDEKİ MADDELER
İlk gençlik yıllarında sigara bağımlılığını oluşturan en önemli etken sosyal çevre ve arkadaş gurubu olduğuna dikkat çeken Marakoğlu, ‘’ Özenti ile başlayan içicilik zamanla bağımlılık olarak devam etmektedir. Bağımlılık, bir maddenin alınması sonucu oluşan zihinsel ve fiziksel etkiler nedeni ile bu maddenin sürekli ve sık bir şekilde kullanılmasıdır. Dünya Sağlık Örgütü düzenli olarak günde 1 adet sigara içen kişiyi sigara tiryakisi ve bağımlısı olarak tanımlamaktadır. Sigara tiryakiliği en öldürücü toplumsal zehirlenme olayıdır. Her bir sigarada vücut için zehirli, tahriş edici, kanser yapıcı ya da kanserin ortaya çıkmasını kolaylaştırıcı formaldehit, siyanür, amonyak, karbonmonoksit, naftalin, kadminyum, aseton gibi 4000’den fazla kimyasal madde bulunmaktadır. Bunlardan en az 81 tanesinin doğrudan kansere sebep olduğu tespit edilmiştir. Sigara içindeki en tehlikeli ve bağımlılık yapıcı maddelerden birisi nikotin ve diğer ilave edilmiş maddelerdir. Yapılan bilimsel çalışmalar sigaraların içinde bulunan gamma-heptalactone, gamma-valerolactone, gamma- decalactone, delta-decalactone, gamma-dodecalactone, delta- undecalactone, gamma- hexalactone, CYP2A5 ve CYP2A6; asetaldehid gibi maddelerin nikotin metabolizması üzerinde etkili olduğunu ve bağımlılığı art- tırdığını göstermiştir. Tütün endüstrisinin kendi belgelerinde tütün ürünlerinin içinde 100’den fazlasında belli farmakolojik etkiler olan, 599 katkı maddesi olduğu belirtilmiştir. Katkı maddeleri zaten öldürücü olan bir ürünün cazibesi- ni arttırmakta, kullanımını kolaylaştırmakta, bağımlılığını pekiştirmekte, bıra- kılmasını zorlaştırmaktadır.’’
SİGARANIN ZARARLARI
Sigaranın bir çok hastalığı beriberinde getirdiğini de ifade eden Marakoğlu, ‘’Sigara kullanımı erişkinlik döneminde; başta akciğer kanseri olmak üzere dudak, dil, gırtlak, yemek borusu, mide, böbrek, lösemi gibi pek çok kansere, kalp-damar hastalıklarına, KOAH ve astıma, erken yaşlanmaya ve erken ölü- me yol açabilmektedir. Cildin erken yaşlanması, mide ülseri ve gastro-özofa- geal reflü, katarakt, tat ve koku alma duyularında zayıflama, kemik yoğunlu- ğunda azalma, diş kaybı, iyileşme zorluğu, şeker hastalığı, bel ve sırt ağrıları, bağışıklık sisteminde zayıflama da diğer bilinen zaralarıdır. İçilen sigaradan dolayı akciğer kanseri riski 22 kat, ağız kanseri riski 30 kat artmaktadır. Ölü- me yol açan davranış ve bağımlılıklar incelendiğinde; obezite, alkol kullanımı, enfeksiyonlar, toksik ajanlar, yangınlar, trafik kazaları ve esrar, eroin gibi yasa- dışı madde kullanımları arasında sigara ölüme yol açan durumlar arasında ilk sırada yer almaktadır. Ergenlik döneminde sigara tüketilmesi hem erkek hem de kadında infertiliteyi (kısırlığı) artırmaktadır. Gebelik esnasında ise düşükleri tetiklemekte, istenmeyen gebelik kayıplarına (ölü doğum), plasenta previa ve de kolmanına, hipertansiyona ve gebelik toksemisine, folat, Bı, B6, B12 vi- tamin eksikliklerine, yarık damak ve dudak oluşumuna, akciğer gelişiminde problemlere yol açmaktadır. Gebelikte sigara içimi ile düşük doğum ağırlıklı bebek arasında bağlantı vardır. Gebelikte sigara içme, %20-30 düşük doğum ağırlıklı bebeğe neden olmaktadır. Sigara içindeki karbonmonoksit, nikotin, toluen, siyanid ve kadmiyum gibi bileşimlerin dramatik olarak fetal büyüme defektlerine yol açtığı gösterilmiştir. Bebeklik ve çocukluk döneminde ise annenin sigara içmesi ve pasif maruziyet çocuklarda bilişsel-davranış prob- lemlere, hiperaktiviteye ve sebebi açıklanamayan mental redardasyonlara yol açmaktadır. Ani bebek ölümlerine, sık orta kulak ve üst solunum yolu enfeksiyonlarına, astım ve pnomöniye, yanıklar ve yanıklara bağlı ölümlere yol açmaktadır. Annenin emzirme döneminde sigara içimi süt miktarını ve içeriğini ciddi şekilde etkilemektedir. Annelerin doğum sonrası sigara içmeyi sürdürmeleri anne sütünün miktarını %30 azaltmakta, sütteki yağ miktarını, C vitaminini de azaltarak yeni doğanların daha az kilo almasına neden olmaktadır. Anne sütüne geçen nikotini alan bebekte intestinal kolik (gaz sancısı), bulantı, kusma, uyku problemi ve aşırı ağlama meydana gelmektedir.’’ diye konuştu.
KURTULMAK MÜMKÜN
Sigaradar kurtulmanın mümkün olduğunu da kaydeden Marakoğlu, şunları söyledi: ‘’Erişkinlik, gebelik, bebeklik dönemi, yaşlılık olmak üzere hayatımızın her aşamasında sigara içimi ve pasif maruziyet bu denli sağlığımızı olumsuz etkilemekte iken, bundan kurtulmak mümkün müdür? Evet, Sigaradan kutulmak için öncelikte sigara bırakmaya niyet etmek kurtulmanın yarısıdır. Diğer yarısı ise ülkemizde Sağlık Bakanlığına bağlı, onaylı bir sigara bırakma polikliniklerinin birinden davranışsal terapi ve kişiye en uygun etkili bir medikal tedavinin önerilmesi ve başlanmasıdır.’’
