Kurşun Zehirlenmesi Ve Anemi
Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı, Konya kmarakoglu@yahoo.com
Kurşun toprakta doğal olarak bulunan ve vücutta hiçbir fonksiyonu olmayan ancak dokularda biriken toksik bir elementtir. Kurşun zehirlenmesi sonuçları binlerce yıldır kabul edilmiştir ve Roma İmparatorluğu’nun çöküşüne katkıda bulunduğu düşünülmektedir. Bu konuya getirilen açıklamalardan biri de kurşun zehirlenmesi teorisidir. Bu teori jeokimyacı Dr. Jerome O. Nriagu tarafından 1983 yılında New England Journal of Medicine’da yayınlanan bir makalede dile getirildi. Bazı Roman aristokratlarında görülen çılgınlık, davranış bozuklukları ve gut hastalığı da bu teoriye bir delil olarak gösteriliyordu.
Romalılar su taşımacılığını kurşun borularla yapıyorlardı. Yiyecek ve içeceklerini kurşun kaplarda saklıyorlardı. Makyaj malzemeleri ve kozmetik ürünleri kurşun içeriyordu. Bazı tarihçiler bu durumun Roma İmparatorluğunun gerilemesinde ve çöküşünde önemli rolü olduğuna inanıyor. Çünkü kurşun zehirlenmesi doğurganlığı azaltmakta ve zihinsel yetileri felce uğratmaktadır. Böylelikle de aristokrat sınıf devleti doğru dürüst yönetemez hale gelmişti. Kurşunlu besinlerle kısırlaşan, yeterince çoğalamayan, üstelik zeka ortalamaları da giderek azalan Romalılar güneyden Arapların, doğudan Macarların, kuzeyden İskandinavya’lıların saldırılarına direnememişler.
Kurşun zehirlenmesi komplikasyonları 20. yüzyılın başlarında ABD’de kabul edilmesine rağmen, kurşun 1920’lerde benzine eklenmiş ve 1970’lere kadar da kullanılmaya devam edilmiştir. Temel maruziyet yolları kontamine içme suları, bitkisel ve hayvansal gıdalar (özellikle balıklar), kurşun kaplanmış kaplar, su boruları, kozmetikler, insektisitler, boyalar, sigara ve benzindir.
KURŞUN MARUZİYET KAYNAKLARI
Yetişkinlerin kurşun maruziyetiyle karşılaştıkları majör kaynak iş yerleridir. Yetişkinlerin %94’ü iş yerinde kurşun maruziyetine uğramaktadır. Bu işler arasında pil, akü imalatı, kurşun, çinko, boyama ve kağıt asıllı sanayi alt sektörleri ön planda gelmektedir. Pil imalatı veya kullanımı, lehim, askeri mühimmat, araba radyatörü, kablo ve teller ile ilgili işler, bazı kozmetik ürünler, kurşun sırlı seramik ve teneke kutu üretimi gibi işler belirgin kurşun maruziyetinin olduğu işlere örnektir.
METABOLİZMA
İnorganik kurşun akciğer veya gastrointestinal sistem tarafından absorbe edilmektedir. Yetişkinlerde solunum yolu kurşun için oldukça önemli bir giriş yoludur ve ortalama %40 oranında absorbe olur. Benzinde bulunan organik kurşun tetraetil deri yoluyla da emilir vücuda girer.
KLİNİK BULGULAR
Kurşun önemli bir enzim inhibitörüdür. Kurşun zehirlenmesi erken teşhis edildiğinde toksik etkilerin çoğu geri dönüşümlüdür. Ancak yüksek düzeyde kurşun zehirlenmesi ya da uzun süreler boyunca düşük-orta düzeyde bir zehirlenme, merkezi ve periferik sinir sisteminde, böbreklerde ve diğer organ sistemlerinde geri dönüşümsüz hasara yol açabilir.
Kurşun zehirlenmesi belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Kurşunun akut zehirlenme belirtileri ile kan kurşun düzeyleri arasında genellikle pozitif yönde bir korelasyon vardır. Şiddetli kurşun zehirlenmesi genellikle 80mcg/dL (3.86 micromol/L) üzerindeki kan kurşun düzeylerinde görülür.
Kolik tarzda karın ağrısı şikayetleri ile başvuran kurşun zehirlenmesi olguları yanlış teşhis ve gereksiz gastrointestinal tetkiklere veya abdominal cerrahiye neden olabilir. Akut zehirlenme bir dizi belirti ve bulgulara sebep olabilir. Bunlar; kolik tarzda karın ağrısı, kabızlık, kas ağrıları, baş ağrısı, anoreksiya, azalmış libido, kısa süreli hafıza kayıpları, konsantrasyonda güçlük, sinirlilik, aşırı yorgunluk, uyku bozukluğu, konfüzyon, nöbet, ensefalopati (kan kurşun seviyesinin son derece yüksek seviyelerinde görülebilir), anemi ve nefropatidir.
ANEMİ
Klasik kurşun zehirlenmesinde anemi tipik semptomdur. Kurşunun en önemli etkilerinden biri de hematolojik sistem üzerinedir. Kurşun zehirlenmesi hipokrom mikrositer anemi ayırıcı tanısında yer almaktadır. Hem formasyonunun çeşitli adımları kurşun tarafından inhibe edilerek hemoglobin sentezi engellenir
ÇOCUKLARDA KURŞUN ZEHİRLENMESİ
Kurşunun toksik etkisine altı yaşın altındaki çocuklar (özellikle 12-36 ay arası) daha duyarlıdır. Çünkü özellikle daha olgunlaşmamış kan beyin bariyeri oyuncak ve pillerdeki veya diğer ortamlardaki kurşunun gelişmekte olan beyine geçişine izin verir ve kurşun zehirlenmesi ve kurşunun bağırsaklardan emiliminin arttırılması ile ilişkilendirilen demir eksikliği daha sıktır. Buna ek olarak el ağız alışkanlıkları ve emekleme nedeni ile daha çok kurşuna maruz kalabilirler.
Geri dönüşümsüz sağlık etkileri küçük çocuklarda, özellikle SSS’de görülmektedir. Yaşamın ilk 2 yılında SSS’de kurşunun ters etkilerinin duyarlılığının arttığı görülmektedir. Maksimum duyarlılık 2 yaş civarındadır. Birçok çalışma, erken gelişim sırasında düşük doz kurşuna maruziyetinin, geç çocukluk çağında nörodavranışsal defisitlerle sonuçlandığını göstermiştir.,
Bu defisitler; IQ defisiti, zayıf akademik başarı, entellektüel defisitler, davranış bozuklukları, işitme azlığını içerir ve düşük kan kurşun düzeylerinden itibaren bile ilişkilidir. Artmış kurşun seviyeleri 1970 öncesi yapılan ve bozulmakta olan şehir içi bölgelerde yaşayan çocuklarda olmaktadır. Kurşun zehirlenmesi şehirde yaşayanlarda, düşük gelir grubunda olanlarda ve eski evlerde yaşayanlarda daha sık görülmektedir.
Kurşun Kaynaklarından Çocukların, Gebelerin ve Yetişkinlerin bilinçlendirilerek uzak tutulması önem arz etmektedir.
